Na pytania odpowiada lek. wet. Piotr Parys, Członek Europejskiego Towarzystwa Dermatologów Weterynaryjnych.
Przyjmuje w klinice weterynaryjnej w Olsztynie

Wygląd skóry obrazuje ogólny stan zdrowia czworonoga oraz demaskuje reakcję na czynniki chorobowe. Zmiany skórne są łatwe do zaobserwowania, ale dopiero właściwa diagnoza jest podstawą skutecznego leczenia.

Jakie problemy dermatologiczne występują najczęściej u psów i kotów?
Analizując dane z raportu epidemiologicznego dotyczącego występowania chorób skóry psów i kotów w Polsce, wydanego w ramach „Kampanii na rzecz zdrowej skóry”, stwierdzamy bardzo wyraźne prawidłowości. Wśród psów najczęściej występujące dolegliwości dermatologiczne, to schorzenia alergiczne, zakażenia bakteryjne, zakażenia grzybicze, choroby pasożytnicze, choroby endokrynologiczne, nowotworowe i autoimmunologiczne. U kotów, podobnie jak u psów, na czołowym miejscu są różne schorzenia alergiczne. Nieco rzadziej pojawiają się choroby pasożytnicze, zakażenia grzybicze, bakteryjne, choroby z autoimmunoagresji i choroby endokrynologiczne.

W jaki sposób mogą manifestować się dolegliwości skórne u zwierząt?
Skóra jest lustrem, w którym odbija się zdrowie całego organizmu. Objawy kliniczne schorzeń dermatologicznych, choć różnorodne, mogą jednak być identyczne przy wielu schorzeniach. U zwierząt ujawniają się w postaci świądu, trzepania głową, wyłysień, różnego rodzaju wykwitów, łupieżu i nieprzyjemnej woni skóry. Następstwem choroby alergicznej, pasożytniczej, infekcyjnej czy też każdej innej mogą być zaburzenia keratołojotokowe, spowodowane niewłaściwym funkcjonowaniem naskórka i produkcji łoju.

Dlaczego ważne jest utrzymanie stabilnego pH skóry czworonogów?
Należy zdać sobie sprawę z tego, że skóra jest największym, pojedynczym narządem w organizmie zwierzęcia. Spełnia różne zadania. Stanowi barierę mechaniczną oraz zabezpieczającą przed utratą wody i elektrolitów. Umożliwia odczuwanie temperatury, ucisku, bólu i świądu. Jest odpowiedzialna za regulację temperatury. Ma właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne.
Powierzchniowy film lipidowy pełni na powierzchni funkcje nawilżające, ochronne i obronne. Składa się on z emulsji powstałej z produktów degeneracji naskórka (głównie z warstwy rogowej) i z wydzieliny gruczołów łojowych. W skład łoju psa wchodzą głównie sterole (cholesterol), woski (diestry) oraz wolne kwasy tłuszczowe. Te ostatnie występują w małej ilości, ale biorą udział w regulacji pH skóry, która u psów waha się od 5,2 do 7,2.W przypadku psów pH skóry zmienia się także w zależności od rasy. Stwierdzono, że u owczarka niemieckiego odczyn skóry jest wyższy niż u labradora czy golden retrievera. Skóra o alkalicznym odczynie jest bardziej narażona na namnażanie drobnoustrojów, niż skóra o odczynie kwaśnym.  PH skóry jest bardzo istotnym elementem wzmocnienia bariery skórnej, stąd ważne jest dobranie odpowiednich szamponów w „psiej dermatologii”. Stosowanie nieodpowiednich szamponów może doprowadzić do poważnych zmian w filmie lipidowym, a w konsekwencji w znacznym stopniu osłabić obronność skóry.

Na czym polega łojotokowe zapalenie skóry? Jak można leczyć takie schorzenie?
Regulacja wydzielania gruczołów łojowych jest złożona i znajduje się pod kontrolą hormonalną. Pewne rasy mają wrodzone predyspozycje do zaburzeń w procesie keratynizacji. Duży wpływ na wydzielanie łoju odgrywają czynniki wewnętrzne (żywienie i witaminy) oraz zewnętrzne, czyli środowiskowe (temperatura i wilgotność). W zaburzeniach keratołojotokowych dochodzi do zmniejszenia ilości wosków i wzrostu ilości wolnych kwasów tłuszczowych oraz cholesterolu. W konsekwencji wywołuje to zmiany pH w kierunku alkalicznym  (8,2 – 8,6). Aby temu przeciwdziałać, niezbędne jest stosowanie odpowiednich preparatów w formie szamponów lub lotionów o bardziej kwaśnym odczynie pH. Zmiany w łoju prowadzą także do zwiększenia ilości bakterii na skórze, które są zwykle przyczyną wtórnej infekcji. Aktywność bakterii przyspiesza odnowę naskórka, co w następstwie objawia się hiperkeratozą i powstawaniem łusek. Zmiany w powierzchniowych lipidach są odpowiedzialne za zapach skóry u psów i kotów. Odór zjełczałego tłuszczu jest charakterystyczny, szczególnie przy łojotoku tłustym, a wtórne infekcje bakteryjne czy Malassezia jeszcze go pogłębiają. Nie istnieje cudowna terapia, a leczenie łojotokowego zapalenia skóry musi być dobrane indywidualnie do każdego przypadku, w zależności od pierwotnej przyczyny schorzenia. Natomiast kuracja miejscowa, jest najważniejsza w postępowaniu związanym z zaburzeniami keratołojotokowymi. Stosując odpowiednio dobrane szampony, płyny czy lotiony, eliminujemy nadmiar powierzchownych lipidów i łusek, regulujemy ich produkcję, likwidujemy infekcje oraz redukujemy świąd. Bardzo istotnym elementem całej terapii, jest przywrócenie właściwego nawilżenia skóry.

Czy łupież może być problemem dermatologicznym psów i kotów? Jak można go leczyć?
W procesie keratynizacji zachodzą przemiany komórek naskórka, które w ostatnim etapie przekształcają się w zrogowaciałe korneocyty, tworząc warstwę naskórkowej bariery ochronnej. Zaburzenia keratynizacji mogą spowodować wzrost aktywności naskórka, czego efektem jest nadmierne jego złuszczanie – łojotok suchy. Wówczas tworzą się łuski, które w zależności od wielkości, pojawiają się w formie łupieżu, czy większych łusek łuszczyco podobnych. Leczenie łojotoku suchego polega głównie na podniesieniu wilgotności, zmiękczeniu skóry zwierzęcia i utworzeniu sztucznego filmu powierzchniowego. W tym celu wykorzystywane są dermo kosmetyki, zawierające aktywne składniki, pozwalające przywrócić skórze właściwą elastyczność i wilgotność. Oczywiście rodzaj szamponu i częstotliwość jego stosowania powinny być dobrane przez lekarza weterynarii.