Na pytania odpowiada dr n. wet.
Zbigniew Blimke prezes Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt z Przychodni Weterynaryjnej w Ustroniu

Nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego może przejść w formę przewlekłą lub w zapalenie ucha środkowego, które jest bardzo trudne w postępowaniu terapeutycznym. Na rynku jest wiele preparatów do pielęgnacji przewodów słuchowych u psów i kotów. Niestety część z nich może podrażnić delikatną skórę kanału słuchowego i doprowadzić do rozwoju zapalenia. Warto dobór takiego preparatu skonsultować z lekarzem weterynarii.

Jakie zakażenia bakteryjne i grzybicze uszu występują u psów, a jakie u kotów?

U psów i kotów podstawową rolę w bakteryjnych zakażeniach zewnętrznych przewodów słuchowych oraz ucha środkowego odgrywają gronkowce, zwłaszcza Staphylococcus pseudintermedius. Bardzo groźne, choć rzadziej izolowane są pałeczki Pseudomonas spp., najgroźniejsza z nich to pałeczka ropy błękitnej Pseudomonas aeruginosa. Spośród grzybów, najczęściej dochodzi do namnażania się drożdżaków Malassezia pachydermatis. Na skórze małżowin usznych, głównie u kotów, często dochodzi do zakażenia bardzo groźnym grzybem Micorsporum canis. Jednak bakterie i grzyby bardzo rzadko są pierwotną przyczyną zapalenia uszu. Na ogół inne schorzenia (alergie, inwazje pasożytów zewnętrznych) tworzą korzystne warunki do namnażania się w uszach tych drobnoustrojów.

Jakie mogą być przyczyny powstawania stanów zapalnych przewodów słuchowych u psów, a jakie kotów?
Aby doszło do zapalenia ucha zewnętrznego, na ogół musi jednocześnie zadziałać kilka czynników etiologicznych. Czy wystarczy psu albo kotu nalać wody do ucha, aby wystąpiło zapalenie? Nie! Ale jeżeli to zwierzę będzie miało brudne uszy, zarośnięte włosami zewnętrzne kanały słuchowe i jeszcze będzie chorowało na alergię, niebezpieczeństwo rozwoju zapalenia wzrasta. Czynniki, wywołujące zapalenie, dzielimy na 3 podstawowe grupy. Do czynników predysponujących należą zaburzenia anatomiczne (zwisające uszy, wąskie i zarośnięte przewody słuchowe), nadmierna wilgotność oraz podrażnienia, np. środkami do higieny uszu. Druga grupa, to tzw. pierwotne przyczyny, mogące samodzielnie wywołać zapalenie ucha. Są to: alergie (atopia, alergia pokarmowa, alergia pchla i alergia kontaktowa), pasożyty zewnętrzne (np. świerzbowce) czy zaburzenia funkcji naskórka w przewodach słuchowych (np. u spanieli). Trzecią grupę stanowią czynniki wikłające: bakterie i grzyby. Główną przyczyną powstawania zapalenia ucha zewnętrznego u psów i kotów są alergie. U psów jest to atopowe zapalenie skóry, a u kotów alergia pokarmowa. Pasożyty zewnętrzne, takie jak świerzbowce częściej atakują koty. Zaburzenia anatomiczne i zaburzenia w funkcjonowaniu naskórka spotykamy częściej u psów. Koty częściej niż psy chorują na grzybice.

Jak są manifestowane stany zapalne uszu u czworonogów?
Trzepanie uszami, drapanie okolic uszu, rumień, posklejane włosy i zawilgocenie okolicy zewnętrznego przewodu słuchowego połączone z wysiękiem, na ogół o bardzo niemiłym zapachu - to typowe objawy zapalenia ucha zewnętrznego. Najczęściej zwierzę jest posmutniałe, nie chce się bawić. Czasami podczas drapania okolicy ucha popiskuje z bólu. W wypadku grzybicy małżowin usznych dochodzi do wyłysień i stanów zapalnych skóry.

Czy tego rodzaju dolegliwości są długotrwałe i mogą powtarzać się? Jak zapobiegać nawrotom?
Choroba może trwać zarówno kilka dni, jak i towarzyszyć zwierzęciu przez całe życie. Wszystko zależy od pierwotnej przyczyny, odpowiedzialnej za rozwój zapalenia. Wyeliminowanie jej gwarantuje, że zapalenie uszu nie będzie powracało.

W jaki sposób stosować preparaty lecznicze u psów i kotów, by nie uszkodzić przewodów słuchowych?
Wybór leczenia oraz profilaktyki należy powierzyć lekarzowi weterynarii, a leki stosować ściśle według jego zaleceń. Bardzo złą praktyką jest wprowadzanie do przewodów słuchowych suchych wacików. Fragmenty waty mogą pozostać w przewodzie słuchowym i wywoływać podrażnienie. Zapamiętajmy! Uszy czyścimy na mokro, używając specjalnych preparatów, a nie na sucho.

W jakich sytuacjach uszy czworonoga należy szczególnie chronić? Czy w ogóle jest to możliwe?
Należy dokładnie osuszyć małżowinę uszną oraz okolicę kanału słuchowego (zwłaszcza u psów z nadmiernie owłosionymi przewodami słuchowymi) po wyjściu psa z kąpieli, po spacerze na deszczu czy zabawie w śniegu. Mokre włosy bardzo długo wysychają i mogą powodować macerację skóry kanału słuchowego, która staje się bardziej podatna na rozwój zakażenia. Psy ze skłonnością do łojotoku powinny mieć uszy myte specjalnymi preparatami rozpuszczającymi wydzielinę woszczynową.  W zimie chrońmy czworonogi przed silnym mrozem (krótsze spacery), bo może dojść do odmrożeń małżowin usznych.