NASZ EKSPERT
Na pytania 
odpowiada 
lek.wet. 
Marcin Matuszewski specjalista chirurgii weterynaryjnej 
z przychodni weterynaryjnej 
w Grodkowie

Kleszcze, to pasożyty zaliczane do gromady pajęczaków i podgromady roztoczy. 
W Polsce występuje około 20 gatunków, ale najpopularniejszym jest kleszcz pospolity oraz kleszcz łąkowy. Obecnie pasożyty te bytują praktycznie na terenie całego kraju. Spotykane są na miejskich skwerach, w parkach, na łąkach, w pobliżu terenów trawiastych, wilgotnych, z dużą ilością krzewów. Pasożyty te są trudno widoczne, ponieważ przyczepiają się od spodniej strony źdźbła trawy, liścia krzewu lub niskiego drzewka.

Czym charakteryzują się kleszcze i dlaczego mogą być groźne dla psa i kota?
Poprzez otarcie się człowieka czy zwierzęcia o roślinę, kleszcz przechodzi na żywiciela i rozpoczyna wędrówkę po jego ciele, szukając dogodnego miejsca do żerowania. Ofiara zwykle nie zdaje sobie sprawy z obecności intruza ze względu na zawartą w jego ślinie substancję znieczulającą. 
Z chwilą, gdy pasożyt zaczyna zasysanie krwi, wprowadza do organizmu żywiciela ślinę, zawierającą substancję zapobiegającą krzepnięciu krwi oraz toksyny i zarazki. Zwykle są to bakterie, które mogą powodować zakażenia miejscowe lub uogólnione, ale również pierwotniaki i wirusy.

Jakie choroby mogą być przenoszone przez kleszcze?
Najczęstszą chorobą odkleszczową, diagnozowaną u psów jest babeszjoza, zwana także piroplazmozą, rzadziej występuje borelioza (zwana też krętkowicą lub chorobą z Lyme) i anaplazmoza (erlichioza).

Jakie podstawowe środki zabezpieczające zastosować, by chronić zwierzę przed kleszczami?
Po każdym spacerze należy sprawdzić skórę. Najłatwiej jest wyczuć zgrubienia, masując uważnie obiema rękami skórę zwierzęcia. Kleszcze zazwyczaj (choć nie jest to regułą) wczepiają się tam, gdzie jest cienka skóra, czyli w okolicach szyi, za uszami, pod pachami i w pachwinach. Bardziej narażone na kleszcze są psy aktywne, które lubią w czasie spaceru „przeczesywać” teren, czy koty, które polują 
w okolicach lasów, parków czy łąk. Jeśli chodzi o sposoby zabezpieczające, to najbardziej popularne są środki typu spot-on. Są skutecznym rozwiązaniem przeciwko pchłom, kleszczom i innym niepożądanym lokatorom na ciele naszego pupila. Na rynku są również dostępne różnego typu obroże dla psów 
i kotów zabezpieczające przed pchłami i kleszczami. Ich czas działania jest uzależniony od rodzaju substancji czynnej. Trzecia forma dostępnych środków to spray’e. Preparaty w tej postaci wymagają spryskania całego zwierzęcia i dodatkowo wtarcia substancji czynnej w sierść i skórę. Ta forma zabezpiecza zwierzę natychmiast i może być dodatkowym sposobem ochrony przed wyjazdem w miejsca zagrożone występowaniem kleszczy.

Na czym polega działanie kropli typu spot-on?
Preparaty w postaci spot-on, czyli popularne pipetki z kroplami są nanoszone na skórę psa lub kota między łopatkami lub w przypadku większych psów 
w kilku miejscach wzdłuż grzbietu po uprzednim dokładnym odgarnięciu sierści. Po wchłonięciu się preparatu, jest on następnie wydzielany z wydzieliną gruczołów łojowych, łącząc działanie odstraszające i kleszczobójcze. Po podaniu preparatu zaczyna on działać bójczo i odstraszająco w ciągu 12-24 h przeciwko pchłom i w ciągu 24-48 h przeciwko kleszczom. Okres działania ochronnego przeciwko kleszczom jest uzależniony od substancji czynnej zawartej w danym preparacie spot-on, jednak zazwyczaj są to cztery tygodnie.

W jaki sposób prawidłowo należy użyć kropli na skórę zwierzęcia? Jakie środki ostrożności należy zachować?
Aplikacja preparatu jest prostą czynnością. Płyn powinien być naniesiony na na skórę, czyli należy pamiętać aby dokładnie rozchylić sierść, tak żeby produkt dostał się bezpośrednio na skórę, ponadto skóra, na którą aplikujemy preparat powinna być zdrowa. Pamiętajmy, że nie wolno kąpać psa minimum 2-3 dni przed planowaną aplikacją preparatu oraz 2-3 dni po jego zakropleniu. W przypadku psów o wadze powyżej 20 kg, krople nanosi się w 3-4 miejscach, wzdłuż linii kręgosłupa, od łopatek aż po nasadę ogona, bezpośrednio na skórę. U psów poniżej tej wagi oraz u kotów wystarczy nałożyć preparat w 1-2 miejscach w okolicy między łopatkami. Nie należy nanosić zbyt dużej ilości roztworu w jedno miejsce, gdyż część tego środka może spłynąć ze zwierzęcia. Trzeba również pamiętać, aby nie rozsmarowywać preparatu na skórze a nawet starać się, aby nie dotykać miejsca aplikacji ani ręką ani końcówką pipety. Trzeba też pamiętać, że nie wolno stosować u kotów specyfików przeznaczonych wyłącznie dla psów. Wiele substancji czynnych używanych w „psich” preparatach jest silnie toksycznych dla kotów. Niektóre produkty typu spot-on mogą wywołać chwilową osowiałość, świąd, a u kotów lekkie wyłysienia w miejscu aplikacji środka. Należy dobierać takie krople, które cechuje najmniejsza ilość skutków niepożądanych.

Od czego zależy dawkowanie kropli? Czy aktywność zwierzęcia i środowisko, w którym często przebywa, mają znaczenie?
Przed zakupem odpowiedniego preparatu należy zważyć naszego psa, ponieważ dawkę ustala się na podstawie masy ciała. W przypadku kotów, zazwyczaj podaje się jedną porcję, o objętości dobranej dla potrzeb tego gatunku zwierząt, jednak w przypadku dużych kotów, dawkę należy skonsultować z lekarzem, ponieważ preparaty dla kotów w większości są przeznaczone dla osobników do 4 kg masy ciała.  Preparaty spot-on dobrze sprawdzają się u młodych psów, małych zwierząt, u kotów wychodzących, które często gubią obroże, a także w domach, gdzie są małe dzieci. Przy wyjazdach do miejsc zagrożonych należy zastosować dodatkowe formy ochrony takie jak spray.

Jak prawidłowo usunąć kleszcza ze skóry psa? Czy konieczna jest pomoc lekarza weterynarii?
Jeśli znaleźliśmy na ciele psa kleszcza, należy uchwycić go pęsetą tuż przy skórze i wykręcić energicznym ruchem w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Nie można stosować tłuszczu, oleju czy spirytusu – są to substancje, które odcinają dopływ powietrza kleszczowi, powodując u niego niepokój i wymioty, tym samym wydziela on do organizmu żywiciela niebezpieczne substancje i patogeny. Miejsce wkłucia należy zdezynfekować i obserwować przez kilka następnych dni. Jeśli zaczerwienienie będzie się utrzymywało, a podrażniony obszar powiększy się, należy udać się do lekarza weterynarii i wykonać niezbędne badania laboratoryjne i sprawdzić czy nie doszło do zakażenia jedną z groźnych chorób przenoszonych przez kleszcze.