Na pytania odpowiada
dr n. wet. Zbigniew Blimke – Prezes Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt. Z przychodni weterynaryjnej w Ustroniu.

Zdrowe zwierzę posiada mechanizmy obronne skóry zapobiegające rozwojowi chorobotwórczych bakterii w jej obrębie. Pierwszą linię obrony przed zakażeniem stanowią włosy. Kolejną barierą jest naskórek – najbardziej zewnętrzna warstwa skóry.

Jakie objawy wskazują, że skóra i sierść zwierzęcia wymagają pomocy lekarza weterynarii?
W przypadku uszkodzenia jednego z mechanizmów obronnych skóry, dochodzi do namnożenia się bakterii ropnych i rozwoju zakażenia. Na ropne zapalenia skóry zdecydowanie częściej chorują psy, niż koty. Wynika to prawdopodobnie z różnic anatomicznych. Naskórek psów jest cieńszy, zawiera mniej międzykomórkowej „emulsji” ochronnej. Inna jest również budowa mieszków włosowych, która ułatwia wnikanie bakterii do ich wnętrza. Kolonizacji bakterii sprzyja także zasadowy odczyn skóry u psów. Za rozwój ropnych zmian skórnych zarówno u psów, jak i kotów odpowiedzialny jest przede wszystkim gronkowiec Staphylococcus intermedius. Warunkiem namnożenia się chorobotwórczych bakterii i rozwoju procesu ropnego jest zaburzenie ekosystemu skóry. Pierwotnym źródłem takich zaburzeń są najczęściej choroby alergiczne, takie jak: atopowe zapalenie skóry (np. uczulenie na pyłki roślin czy roztocza kurzu domowego), alergia na pchły czy alergia pokarmowa. Przyczyną mogą być też zaburzenia keratynizacji naskórka (częste u cocker spanieli, sznaucerów), nadmierne fałdowanie skóry (shar-pei, buldog), zaburzenia odporności skóry (owczarki niemieckie) oraz inwazje pasożytów, takich jak świerzb, nużyca lub Cheyletiella. Ropne zapalenia skóry występują również w związku z zaburzeniami hormonalnymi (nieprawidłowym funkcjonowaniem tarczycy lub nadnerczy). Najpopularniejszym podziałem ropnych zapaleń skóry jest klasyfikacja na podstawie głębokości procesu ropnego. Wśród zapaleń powierzchniowych (naskórnych), obejmujących najbardziej zewnętrzną warstwę naskórka, często spotykanym schorzeniem jest ostre, sączące zapalenie skóry (tzw. hot spot). Jego objawem jest mokra czerwona plama na skórze pozbawiona włosów, przyczyną, uczulenie na pchły, atopowe zapalenie skóry lub alergia pokarmowa. Kolejną grupą są zapalenia powierzchowne. Zakażenie obejmuje cały naskórek oraz zewnętrzną część mieszków włosowych. Typową cechą tych zakażeń jest obecność licznych grudek i krost ropnych, zaczerwienienia, złuszczania naskórka oraz występowanie strupów. Najgłębszym, bo obejmującym wszystkie warstwy skóry aż do tkanki podskórnej, jest zapalenie głębokie. Poza zmianami typowymi dla zapaleń powierzchownych obserwujemy występowanie przetok ropnych, ropiejących guzowatych nacieków, pogrubienia oraz zliszajowacenia skóry. Wystąpić mogą nadmierne rogowacenia, blizny po wygojonych czyrakach, a w przypadku zakażeń bakteriami beztlenowymi – obszary martwicy. Pamiętajmy, że odpowiednią formę terapii zleca lekarz weterynarii. Zwykle należy wystrzyc włosy oraz za pomocą szamponów leczniczych usunąć brud, łój i martwy naskórek. W przypadku zapaleń powierzchniowych stosuje się leki zewnętrzne i jednocześnie leczy chorobę podstawową, która zapoczątkowała rozwój procesu ropnego. Natomiast przy głębiej sięgającym procesie chorobowym wymagana jest antybiotykoterapia.

Jakie problemy skórne może wywołać niedobór składników odżywczych w psiej diecie?
Włosy ulegają zmatowieniu, zaczynają wypadać, może wystąpić zapalenie skóry, które manifestuje się zaczerwienieniem i brzydkim zapachem. Pojawia się suchy lub tłusty łojotok (łupież).

Na czym polega profilaktyka wspomagająca funkcjonowanie bariery skórnej?
Podstawowym elementem jest właściwie zbilansowana dieta oraz odpowiedni dobór kosmetyków do pielęgnacji włosów. Częstym błędem jest stosowanie u psów i kotów szamponów i odżywek przeznaczonych dla ludzi, co nie oznacza, że w produktach dla zwierząt nie mogą występować podobne składniki jak w produktach ludzkich np. proteiny wełny kaszmirskiej, ekstrakt z pokrzywy, skrzypu, nagietka lub olejek z avocado.

Czy psy i koty mają takie samo pH jak ludzie?
Odczyn skóry (pH), człowieka (kwaśny) różni się od pH skóry psa i kota. U większości tych  zwierząt  skóra ma odczyn zasadowy. Kosmetyki dla ludzi mogą wywołać silne podrażnienie. Ponadto szampony dla ludzi często zawierają substancje zapachowe, których zwierzęta nie tolerują. Narząd węchu psa i kota jest zdecydowanie bardziej czuły niż człowieka i takie substancje zapachowe może wywołać silny stres.

Czy regularne czesanie i pooddawanie psów zabiegom pielęgnacyjnym, takim jak kąpiel czy trymowanie, może powodować mniejszą skłonność do występowania schorzeń skórnych?
Na ten temat jest wiele różnych obiegowych opinii. W mojej ocenie te zabiegi pielęgnacyjne mogą poprawić jakość okrywy włosowej. W ostatnich latach nastąpił duży rozwój kosmetologii małych zwierząt. Jakość szamponów i odżywek jest nieporównywalnie wyższa, niż jeszcze kilkanaście lat temu. Takie nowoczesne produkty pielęgnacyjne można stosować bez ryzyka nawet raz w tygodniu. Są rasy takie, jak yorkshirre terrier, u których jest to wręcz jest wskazane. Usuwanie podszerstka w okresie letnim poprawia wentylację skóry i zapobiega wtórnym zakażeniom. Pamiętajmy o właściwym doborze kosmetyków. Kosmetyki dla szczeniąt, które mają delikatną skórę, powinny być używane dedykowane dla tej grupy wiekowej. Przy kąpieli należy pamiętać, aby spłukać dokładnie szampon i odżywkę aż woda będzie czysta. Niedokładne spłukiwanie może prowadzić do podrażnień skóry zwierzaka.

Jakie właściwości powinny mieć kosmetyki stosowane do pielęgnacji psiej sierści i skóry?
Odpowiednie pH. Nie powinny podrażniać skóry zwierzęcia i wywoływać jej, wywoływać przesuszeni skóry i świądu. Powinny być dedykowane dla określonego gatunku, grupy wiekowej oraz rasy.

Dlaczego szampony do pielęgnacji zwierząt nie powinny zawierać barwników oraz soli?
Sól może podrażniać skórę i wysuszać warstwę naskórka. Barwniki mogą na długi okres czasu zabarwić zarówno naskórek jak i włos.

W jakim celu stosuje się szampony z biosiarką?
W celu normalizacji funkcji naskórka. Tego rodzaju szampony są używane w przy zaburzeniach łojotokowych takich, jak łupież. W przypadku decyzji zastosowania preparatów z biosiarką, warto zasięgnąć opinii lekarza weterynarii.