NASZ  EKSPERT
Na pytania odpowiada dr n. wet. Iwona Taszkun adiunkt w Zakładzie Diagnostyki Klinicznej i Dermatologii Weterynaryjnej Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie

Alergia jest chorobą cywilizacyjną, która dotyka nie tylko ludzi, ale także naszych czworonożnych ulubieńców. Psy i koty mogą uczulać te same alergeny, co ich właścicieli: składniki pokarmowe, pyłki roślin, środki chemiczne i tp.

Jakie mogą być objawy alergii? Kiedy są wskazania do wykonania badań alergologicznych?
Choroby alergiczne u psów i kotów mają przebieg przewlekły i nawrotowy. Ich przyczyną jest powstanie w organizmie nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na antygeny środowiskowe, które w tym przypadku nazywamy alergenami, a chorobę alergią. Alergeny mogą mieć różne pochodzenie, choć najczęściej są to białka. Mogą być nimi składniki pokarmowe, pyłki roślin, wydzieliny czy wydaliny owadów, składowe środków pielęgnacyjnych i dodatków paszowych, metale, antybiotyki czy też związki chemiczne z którymi zwierzę ma kontakt np. farba drukarska. Ważnym objawem jest świąd skóry, który charakteryzuje się drapaniem, lizaniem, ocieraniem, wygryzaniem, a w skrajnych przypadkach kończy się samookaleczeniem zwierzęcia. Dlatego nie należy bagatelizować nieprawidłowości w zachowaniu zwierzęcia tj. sytuacji, kiedy pies czy kot dużo więcej czasu poświęcają na pielęgnację, przerywając jedzenie, zabawę czy sen. W ostrym przebiegu choroby właściciel może obserwować powstanie zmian skórnych w ciągu 24 godzin, ponieważ silny świąd doprowadza do wygryzania sierści i skóry. W przypadkach przewlekłych, długo trwający proces choroby, zmienia wygląd sierści czy skóry – włos jest matowy, nastroszony, połamany, a na skórze pojawia się łupież. W takich przypadkach należy udać się z pupilem do dermatologa weterynaryjnego i jeżeli podczas wizyty stwierdzi on na podstawie wywiadu, badania klinicznego i leczenia, że mamy do czynienia z chorobą alergiczną, zaordynuje odpowiednie postępowanie alergologiczne.

Na czym polegają badania (testy) śródskórne? Co bada i czemu służy test skriningowy z krwi?
Badania alergologiczne prowadzone u zwierząt, mają na celu potwierdzenie danego typu alergii.  Dermatolog najczęściej korzysta z dwóch możliwości. Może wykonać testy skórne, jeżeli zwierzę jest do nich odpowiednio przygotowane lub pobrać krew i w specjalistycznych laboratoriach  weterynaryjnych wykonać badania serologiczne.  Testy skórne wykonywane są w okresie remisji choroby, a więc skóra zwierzęcia nie może wykazywać zmian klinicznych i jednocześnie powinna  być immunologicznie reaktywna. Tego typu testy wykonuje się przy podejrzeniu alergii kontaktowej (próby płatkowe) lub choroby atopowej (testy śródskórne). Wyniki tych testów są bardzo miarodajne, ale uciążliwe, ponieważ zwierzę, w miejscu wykonania testu musi być pozbawione włosa, a odczytu należy dokonać 3-krotnie w ustalonych okresach czasowych. Natomiast badania serologiczne, potwierdzające nadwrażliwość na alergeny środowiskowe i pokarmowe, powinny być wykonywane w okresie występowania u zwierzęcia objawów klinicznych choroby. Opierają się one na wykazaniu w surowicy krwi swoistych przeciwciał IgE skierowanych przeciwko badanym alergenom. Liczba tych alergenów może być bardzo duża, a ilość użytej do badań surowicy- minimalna, co jest dużą zaletą tego typu badań. Wadą natomiast jest to, że badania serologiczne potwierdzają tylko IgE-zależną nadwrażliwość, a przecież możemy mieć do czynienia z innym typem nadwrażliwości. Wykonywanie badań przesiewowych (skriningowych) – przez co rozumie się rodzaj badań strategicznych, które przeprowadza się wśród pacjentów nie posiadających objawów choroby, w celu jej wykrycia i wczesnego leczenia, dla zapobiegania następstwom choroby w przyszłości, może być wykonywane w przypadkach chorób atopowych. Należy jednak pamiętać, że w konkretnym przypadku badania alergologiczne mają sens, gdy potwierdzają stan kliniczny pacjenta, ponieważ zarówno właścicielom zwierzęcia, jak i lekarzom weterynarii zależy na tym, aby skutecznie leczyć i zapobiegać objawom klinicznym choroby. Innymi słowy, wykazanie wysokich stężeń swoistych IgE w surowicy u zwierzęcia, które nie wykazuje objawów klinicznych choroby świadczy jedynie o potencjalnej możliwości wystąpienia problemu.

Jeśli pies ma alergię na przykład na pyłki drzew, czy można go „odczulać”?
Podstawową rolą lekarza weterynarii w postępowaniu terapeutycznym z pacjentem jest wybór takich środków leczniczych, które zlikwidowałyby objawy kliniczne choroby i nie doprowadzały do zaostrzenia objawów. Jedną z tych metod jest odczulanie, które polega na kontrolowanym podawaniu coraz to większych dawek alergenu. Powoduje to zmianę odpowiedzi immunologicznej systemowej pacjenta. Odczulanie nie leczy choroby, a ma jedynie właściwości immunomodulujące. Terapia taka jest długotrwała i wymaga dużego zaangażowania lekarza weterynarii i właścicieli. Muszą oni pilnować, aby warunki życia zwierzęcia pozostawały niezmienne, a harmonogram dnia, dieta, zabiegi pielęgnacyjne i rozrywka były kontrolowane. Stąd też immunoterapia zwana powszechnie „odczulaniem” jest różnie skuteczna. Ważną sprawą jest, że ten sposób postępowania terapeutycznego jest mniej inwazyjny i w porównaniu z innymi metodami leczniczymi. Niesie ze sobą mało reakcji niepożądanych, dlatego jest zalecany przez lekarzy weterynarii.

Jak sprawdzić czy pies jest uczulony na jad owadów?
Użądlenie czy ukąszenie przez owady powoduje w skórze szereg reakcji immunologicznych. Mogą to być reakcje drażniące, które nie są tak niebezpieczne dla pacjenta. Reakcje alergiczne kończą się zazwyczaj obrzękiem, rumieniem i świądem, bólem czy pieczeniem w miejscu użądlenia czy ukąszenia przez owady. U niektórych psów po powtarzających się kontaktach z jadem owadów dochodzi do rozwoju stanu nadwrażliwości. Silne właściwości uczulające ma jad os czy pszczół, a jednym z głównych ich alergenów jest hialuronidaza. U ludzi stwierdzono nadwrażliwość na inne alergeny jadu owadów błonkoskrzydłych takie jak kwaśna fosfataza, fosfolipaza czy mellityna. Mogą one, zwłaszcza u alergików wywołać wstrząs anafilaktyczny, co jest stanem zagrażającym życiu i wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. Dlatego też przy podejrzeniu uczulenia na jad owadów zaleca się badania serologiczne wykonywane w laboratoriach weterynaryjnych. Na podstawie wyników można stwierdzić, czy mamy do czynienia z reakcją drażniącą jadu czy już z alergią natychmiastową (histaminozależną) lub opóźnioną (komórkową), co ułatwia dalsze postępowanie terapeutyczne lekarzowi weterynarii.